Φωνάζει ο κλέφτης για να φοβηθεί ο νοικοκύρης...

Μια ιδιαιτερότητα της ελληνικής κοινωνίας είναι ότι συνήθως αυτοί που φωνασκούν και διαμαρτύρονται είναι οι ευνοημένοι. Αντιθέτως, εκείνοι που αδικούνται και θα νομιμοποιούνταν ηθικά να τα κάνουν όλα γης μαδιάμ εξαιτίας αυτών που υφίστανται καθημερινά, συνήθως δεν βγάζουν άχνα!

Τρανταχτό παράδειγμα οι καθημερινές απεργίες, όπου 9 στα 10 πρωτοστατούν οι διάφοροι βολεμένοι των οποιών οι διαμαρτυρίες στρέφονται εναντίων των αχρείων που τολμούν να αγγίζουν τα "εκ θεού" προνόμια τους.

Όπως σήμερα που ταλαιπωρείται για τρίτη μέρα η Αθήνα εξαιτίας της απεργίας των εργαζομένων του ΜΕΤΡΟ ως ένδειξη συμπαράστασης προς τους 280 συμβασιούχους των οποίων οι συμβάσεις δεν ανανεώθηκαν διότι κρίθηκαν παράνομες από το Σώμα Επιθεωρητών Δημόσιας Διοίκησης. Ορίστε μερικές από αυτές τις προσλήψεις όπως διέρευσαν στον τύπο:


•τριών υπαλλήλων στα βιογραφικά των οποίων υπήρχαν οι χειρόγραφες σημειώσεις «έχεις καμιά θέση κατά νου;», «την είδε ο πρόεδρος» και «η μητέρα του είναι γνωστή της κας Δρακάκη»!

•εκπαιδευόμενου τεχνίτη, στο βιογραφικό του οποίου υπήρχε η ένδειξη «καμία τεχνική εμπειρία, δεν κάνει για τεχνίτης» και «δεν έχει τεχνική εμπειρία, ούτε αντίληψη»...

•οδηγού συρμών με μοναδική εργασιακή εμπειρία ως... μουσικός στην ομάδα συναυλιών του Θ. Πολυκανδριώτη.

•ατόμου που έδωσε συνέντευξη... μία εβδομάδα αφότου προσελήφθη

•υπεύθυνης σταθμού που ήταν φοιτήτρια, χωρίς καμία εργασιακή εμπειρία.

•πρώην ειδικού συμβούλου στο γραφείο υπουργού ΠΕΧΩΔΕ και πρώην οδηγού του υφυπουργού ΠΕΧΩΔΕ.


Πολύ εντυπωσιακή είναι η ειλικρίνια του προέδρου του σωματείου των εργαζόμενων κ. Σταματόπουλου ο οποίος δηλώνει ευθαρσώς ότι "Εάν δεν είχες γνωστό, δεν γινόταν πρόσληψη στο Μετρό" . Κανόνας που δεν αλλάζει ούτε για αυτόν τον ίδιο (καλά όχι ότι είχαμε καμία αμφιβολία):

"Γιατί εγώ που εργάζομαι εδώ δέκα χρόνια από πού έχω μπει, από την πόρτα; Στον οργανισμό οι προσλήψεις δεν γίνονται μέσω ΑΣΕΠ. Οι διευθυντές της εταιρείας κάνουν γνωστό πόσους καινούργιους εργαζόμενους έχουν ανάγκη και οι ενδιαφερόμενοι το μαθαίνουν από γνωστούς που ενδεχομένως έχουν στην εταιρεία. Για παράδειγμα, άλλος γνωρίζει τον διευθυντή, άλλος έχει γνωστό τον συνάδελφο... Έτσι γίνονται οι προσλήψεις στο Μετρό, το οποίο άλλωστε είναι ιδιωτική εταιρεία"

Βέβαια το να λες στην Ελλάδα ότι χρειάζεσαι γνωστό για να προσληφθείς κάπου είναι σαν να λες ότι χέζουν οι αρκούδες στο δάσος (που αλλού θα έχεζαν;). Αυτονοήτα πράγματα δηλαδή, αυτό όμως που δεν είναι αυτονοήτο είναι η διαμαρτυρία των βυσμάτων που πλέον αγγίζει τα όρια του σουρρεαλιστικού!

Ο θεός να βάλει το χέρι του σε αυτή τη χώρα....

Χαρτοπόλεμος

Καθώς ανέβαινα τα βρώμικα σκαλοπάτια της στρατολογίας Ανατολικής Αττικής για την προσκόμιση κάποιων εγγράφων, είχα την διαίσθηση ότι δεν θα ξέμπλεκα μονομιάς. Πάντοτε, όταν επισκέπτομαι δημόσιες υπηρεσίες έχω αυτή την αίσθηση και σχεδόν πάντοτε δικαιώνεται, αφού όλο και κάποιο έγγραφο λείπει ή δεν είναι συμπληρωμένο όπως πρέπει. Και τι έκπληξη! Έτσι έγινε και αυτή τη φορά: το «πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης για κάθε νόμιμη χρήση» έπρεπε να αντικατασταθεί με ένα «πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης για στρατολογική χρήση» που πρακτικά είναι το ίδιο πράγμα βέβαια…αλλά το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον και εις αύριο ξανά στο κυνήγι του χαμένου πιστοποιητικού.


Όμως το κακό με τη γραφειοκρατία έχει παραγίνει. Μια ολόκληρη χώρα έχει επιδοθεί σε έναν ατελείωτο χαρτοπόλεμο όπου πρωτόκολλα, διαβιβαστικά, πιστοποιητικά και αιτήσεις αλλάζουν χιλιάδες χέρια μέχρι να καταλήξουν σε ένα σκονισμένο ράφι όπου τα περιμένει ένα άδοξο, κιτρινισμένο τέλος. Περίπου 1/3 του εργατικού δυναμικού της χώρας απασχολείται στην διευθέτηση αυτών των εγγράφων, ενώ τα υπόλοιπα 2/3 προσπαθούν μάταια να βγάλουν άκρη από δαύτα. Αν μπορούσαμε να εξάγουμε γραφειοκρατία το εμπορικό ισοζύγιο μας δεν θα είχε τίποτε να ζηλέψει από της Γερμανίας ή της Ιαπωνίας. Αλίμονο όμως, κανείς δεν ενδιαφέρετε να εισάγει σφραγισμένα κωλόχαρτα και το αποτέλεσμα είναι να χάνονται καθημερινά δεκάδες χιλιάδες εργατοώρες στο απόλυτο τίποτα, εργατοώρες που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν στην πραγματική παραγωγή, στην εκπαίδευση ή έστω στην ξεκούραση! Χώρια που η τεράστια γραφειοκρατία συμβάλλει στην αύξηση της διαφθοράς. Αν, λόγου χάρη, για μια επένδυση σε φωτοβολταϊκα (καθόλου τυχαίο το παράδειγμα) χρειάζεται να περάσεις από 145 επιτροπές, να προσκομίσεις 514 έγγραφα και να συμπληρώσεις 436 αιτήσεις, τότε γεννάται το κίνητρο να δωροδοκήσεις τον κατάλληλο σφραγιδοφύλακα προκειμένου να αποφύγεις όλη αυτή την τρομερή ταλαιπωρία.

Μπορούμε να περιορίσουμε την γραφειοκρατία; Αλίμονο, αν δεν μπορούμε! Εν έτει 2010 είναι σίγουρο ότι υπάρχει η κατάλληλη τεχνολογία και τεχνογνωσία. Εκείνο που είναι αμφίβολο ότι υπάρχει είναι η πολιτική βούληση αφού σημαντική συρρίκνωση της γραφειοκρατίας θα σήμαινε αυτόματα και ανάλογη συρρίκνωση της ισχύς και επιρροής του πολιτικού κατεστημένου. Διότι, αφενός κάποιοι έχουν τον έλεγχο της γραφειοκρατίας, αφετέρου δημιουργούν θέσεις εργασίας εξ αυτής. Για παράδειγμα, ποια είναι τόσα χρόνια τα συνήθη ρουσφετολογικά όπλα ενός βο(υ)λευτή; Διορισμός μέλους της οικογένειας σε υπαλληλική θέση στο δημόσιο ή αίσια διευθέτηση κάποιας γραφειοκρατικής υπόθεσης (νομιμοποίησεις αυθαιρέτων, αποχαρακτηρισμοί γης, μεταθέσεις, μετατάξεις κτλ).

Impossible is nothing.

Πριν λίγες εβδομάδες και ενώ η χώρα βρισκόταν σε οξεία κρίση (όχι ότι και τώρα δεν είναι...), το ενδιαφέρον των Ελληνικών ΜΜΕ μονοπωλούσε η Τζούλια και οι περιπτύξεις της με το μπουκάλι της σαμπάνιας. Όχι ότι με ενοχλεί τι κάνει η Τζούλια με τον γυάλινο εραστή της, αλλά διαόλε τόσο η τηλεόραση, όσο και ο γραπτός τύπος έχουν εξελιχθεί σε έναν απίστευτο σκουπιδομαγνήτη. Πιο πιθανό είναι να μάθεις ότι χτες το βράδυ η Σούλα Καρατσουλίδου -πρώην παίκτρια του Big Brother no. 4565- εθεάθη στο Island με καυτό φόρεμα, έχοντας ξεχάσει να φορέσει το βρακάκι της παρά ένα σημαντικό καλλιτεχνικό, επιστημονικό ή αθλητικό (εκτός αν αφορά μπάσκετ ή ποδόσφαιρο) επίτευγμα.

Δεν μου κάνει λοιπόν εντύπωση ότι η προσπάθεια του βετεράνου αθλητή της ποδηλασίας Στέλιου Βάσκου να διανύσει δίχως στάση 1.600 χλμ. με το ποδήλατο σε μια διαδρομή που ξεκινάει από τα Τρίκαλα επισκέφτεται τη Βουλγαρία φθάνει στην Τουρκία και επιστρέφει πάλι πίσω στα Τρίκαλα είχε ελάχιστη προβολή! Και μιλάμε για έναν εξωπραγματικό άθλο που απαιτεί πάνω από 60 ώρες κυριολεκτικά ασταμάτης ποδηλασίας εξερευνώντας τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.

Ειλικρινά, εμένα αν μου έλεγες να διασχίσω την ίδια διαδρομή οδηγώντας μια Aston Martin DB9 με την Μόνικα Μπελούτσι στο διπλανό κάθισμα να της χαϊδεύω το μπουτάκι όποτε έπληττα, είμαι σίγουρος ότι πάλι δεν θα τα κατάφερνα!

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Ειδικά την τωρινή περιόδο που σαν Έλληνες βαλλόμαστε πανταχόθεν, θα έλεγα ότι η προσπάθεια του Βάσκου έχει μια ιδιαίτερη σημειολογική σημασία. Αποδεικνύει έμπρακτα τις απίστευτες δυνατότητες του ανθρώπου όταν κινητήριος δύναμη είναι η προσπάθεια, το πείσμα και η σιδερένια θέληση. Στοιχεία που δυστυχώς σαν λαός μας έλειπαν, αλλά καλούμαστε πλέον να επιδείξουμε.

Για την ιστορία, την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές ο Στέλιος βρίσκεται κάπου κοντά στη Θεσσαλονική έχοντας διασχύσει ήδη περίπου στα 1.300 χλμ. Μακάρι να τα καταφέρει!

http://www.sportrikala.gr/subcat/26/

Σκάκι στην όπερα.

Ο Paul Morphy (1837-1884) ήταν στην εποχή του, αναμφίβολα, ο πιο ισχυρός παίκτης στον κόσμο. Δικηγόρος στο επάγγελμα, πήρε το πτυχίο του μόλις σε ηλικία 20 ετών. Καθότι εκείνη την εποχή σε τόσο μικρή ηλικία δεν επιτρεπόταν να ασκήσει την δικηγορία, για να γεμίσει τον ελεύθερο χρόνο του το έριξε στο σκάκι, όπου στην κυριολεξία διέπρεψε συντρίβοντας όποιον άτυχο κάθησε απέναντι του.

Η πιο διάσημη παρτίδα του που σώζεται έως σήμερα είναι η περίφημη "παρτίδα της όπερας" (the opera game) γνωστή και ως η "σφαγή της όπερας (opera house massacre) που αποτελεί ένα από τα κλασσικά σκακιστικά αριστουργήματα. Παίχτηκε κατά την διάρκεια του διαλείμματος μιας παράστασης, που ο φιλότεχνος Morphy είχε πάει να παρακολουθήσει. Για κακή του τύχη δυο ευγενείς τον αναγνώρισαν και τον πίεσαν να ερθει στο ιδιωτικό τους θυρωρείο για να παίξει μια παρτίδα μαζί τους. Ο Μοrphy φυσικά το τελευταίο που ήθελε να κάνει εκείνη την ώρα ήταν να ρίχνει σκακιστικές φάπες στους δύο αριστοκράτες...παρόλα αυτά καθότι ήταν πολύ ευγενικός και ντροπαλός δεν μπορούσε να αρνηθεί. Η παρτίδα ήταν σύντομη και βιαίη...αλλά τουλάχιστον ο γερμανός δούκας Karl of Brunswick και ο γάλλος αριστοκράτης Count Isouard κερδίσαν μια θέση στην σκακιστική ιστορία!

Λευκά: Paul Morphy

Μαύρα: Duke Karl of Brunswick, Count Isouard

(Για όσους δεν έχουν οικειότητα με την σκακιστική γραφή: Ν=ίππος, Β=Αξιωματικός, R=Πύργος, Q=Βασίλισσα, K=Βασιλιάς, για περισσότερες λεπτομέρειες εδώ: en.wikipedia.org/wiki/Algebraic_chess_notation)


1. e4 e5

2. Nf3 d6

3. d4 Bg4

(διάγραμμα)

Τα μαύρα επέλεξαν την άμυνα Φιλιντορ, μια σταθερή συνέχεια αλλά κάπως παθητική. Δυστυχώς όμως η κίνηση Bg4 είναι αδύνατη. Αν κάποιος θέλει να παίξει την Φιλιντορ ας προτιμήσει καλύτερα το 3....d5xe4

4. dxe5 Bxf3

5. Qxf3 dxe5

6. Bc4 Nf6

7. Qb3 (διάγραμμα)

Προσοχή εδώ αυτή η διπλή απειλή (b7 και f7) συναντάται πολύ συχνά στην πράξη. Τα μάτια σας ανοιχτα!

7. ........Qe7

8. Nc3 c6

Σε αυτό το σημείο ο Morphy μπορούσε να κερδίσει εύκολα ένα πιόνι...αλλά προτίμησε να αναπτύξει ένα ακόμα κομμάτι (τον ίππο στο c3).

9. Bg5 b5 (διάγραμμα)

Οι περισσότεροι προπονητές σκακιού χρησιμοποιούν αυτή την παρτίδα για να δείξουν στους μαθητές τους την σημασία της γρήγορης ανάπτυξης των κομματιών. Δείτε λίγο την θέση, ο λευκός έχει αναπτύξει όλα του τα ελαφρά κομμάτια (πάντα αυτά αναπτύσουμε πρώτα στην αρχη της παρτίδας), ενώ ο μαύρος δεν έχει αναπτύξει σχεδόν τίποτα. Στην ουσία ο λευκός έχει μεγάλο στρατηγικό πλεονέκτημα μέχρι στιγμής, αλλά είναι πολύ σημαντικό να το αξιοποιήσει. Νομίζω ο Νίτσε ήταν αυτός που έγραφε ότι αν η δύναμη δεν ασκείται τότε εξασθενίζει...Εφαρμόζει τέλεια στο σκάκι. Αν έχετε κάποιο στρατηγικό πλεονέκτημα ΠΡΕΠΕΙ να περάσετε σε δυναμική επίθεση, αλλιώς θα το χάσετε.


10. Nxb5! cxb5

11. Bxb5+ Nbd7

12. 0-0-0 (διάγραμμα)

12. ....Rd8

Και εδώ αρχίζουν τα όργανα. Ο λευκός επιτίθεται δίχως έλεος.

13. Rxd7 Rxd7

14. Rd1 Qe6

15. Bxd7+ Nxd7 (διάγραμμα)

O μαύρος με την κίνηση 14....Qe6 προσπαθησε να αλλάξει βασίλισσες. Αμ, δε...να του κάνει την χάρη ο Morphy! Να θυμάστε ότι οι αλλαγές (δηλαδή οι απλοποιήσεις) πάντα είναι υπερ του αμυνόμενου, άρα όταν είμαστε σε επίθεση πρέπει να τις αποφεύγουμε και τούμπαλιν. Το τέλος είναι πολύ θεαματικό, ας το δούμε σε αργή κίνηση!

16. Qb8+! (διάγραμμα)

Ποιήση!

16. ... Nxb8

17. Rd8# (διάγραμμα)

Του λευκού του έχουν απομείνει μόνο δύο κομμάτια, όμως είναι υπεραρκετά! Εξαίσιο τέλος και ο Morphy ήταν ελεύθερος να παρακολουθήσει την παράσταση!

Κανένα παιδί δεν έρχεται στον κόσμο δίχως βρώμικες πάνες....

..κανένα βιομηχανικό έθνος επίσης.

Η φράση προέρχεται από το βιβλίο του D.Landes "O πλούτος και η φτώχεια των εθνών" και αναφέρεται στην περίοδο 1890-1900 της παλινόρθωσης των Μεϊτζι όπου τέθηκαν τα θεμέλια της Ιαπωνικής εκβιομηχάνισης. Το συμπέρασμα του συγγραφέα είναι ότι για να επιτευχθεί η οικονομική ανάπτυξη ενός έθνος πρέπει μια ή δύο γενιές να φτύσουν στην κυριολεξία αίμα. Η περιγραφή μιας νεαρής γιαπωνέζας εργατρίας της εποχής είναι αποκαλυπτική:

"Δουλεύαμε στο εργοστάσιο από το πρωί, ενώ ακόμη ήταν σκοτάδι, μέχρι τις δέκα το νύχτα, με το φως των λαμπτήρων. Μετά τη δουλεία με κόπο μπορούσαμε να σταθούμε στα πόδια μας. Όταν δουλεύαμε, μέχρι αργά τη νύχτα μας έδιναν πότε πότε ένα γιαμ (για να φάνε). Μετά έπρεπε να πλυθούμε, να χτενιστούμε και τα λοιπά. Η ώρα είχε φτάσει 11. Δεν υπήρχε θέρμανση ούτε το χειμώνα και γι' αυτό έπρεπε να κοιμηθούμε κουβαριασμένες όλες μαζί....τον πρώτο χρόνο δεν πληρωθήκαμε. Τον δεύτερο χρόνο εγώ πήρα 35 γιέν και το επόμενο 50....Η ζωή μιας γυναίκας είναι πραγματικά απαίσια."

Το πολύ χαμηλό εργατικό κόστος είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη της νηπιακής βιομηχανίας. Διότι μόνον έτσι εξασφαλίζεται η ανταγωνιστικότητα. Όταν η βιομηχανία αναπτυχθεί, επιτευχθούν οι οικονομίες κλίμακας (χαμηλό κόστος λόγω μαζικής παραγωγής) και βελτιωθεί η τεχνολογία, τότε είναι εφικτή η βελτιώση των ημερομισθιών και των συνθηκών εργασίας.

Η διαπίστωση αυτή δεν έχει σημασία αν είναι κυνική, σημασία έχει αν είναι αληθής ή όχι. Και φαίνεται ότι είναι αφού η ιστορική παρατήρηση την επιβεβαιώνει. Επιπλέον, το παράδειγμα της Σοβιετικής εκβιομηχάνισης του 1930 δείχνει ότι ούτε το ιδεολογικό καθεστώς παίζει ρόλο,  δεν έχει σημασία αν πεθαίνεις στη δουλειά σε ένα κομμουνιστικό ή σε ένα καπιταλιστικό εργοστάσιο. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι τελικά πεθαίνεις στη δουλειά.

Αυτές τις σκέψεις έκανα καθώς διάβαζα σήμερα την ακόλουθη σοκαριστική είδηση:

"Δουλευουν αλλοι για να εχουμε φτηνα προιοντα!. .Μετά την 10η αυτοκτονία υπαλλήλου της εντός του 2010, η ταϊβανέζικη εταιρεία "φοξκονν" στην οποία κατασκευάζονται ορισμένα από τα πιο προηγμένα προϊόντα τεχνολογίας, άνοιξε τις "πύλες" της σε δημοσιογράφους ενώ αποφάσισε επίσης να πάρει δραστικά μέτρα, ζητώντας κυρίως από τους υπαλλήλους της να δεσμεύονται γραπτώς ότι δεν θα αυτοκτονήσουν.



Ένας υπάλληλος της εταιρείας, η οποία προμηθεύει μεγάλες πολυεθνικές, αυτοκτόνησε χθες, πηδώντας από κτίριο της "φοξκονν" στην πόλη Σεντσέν.


Πρόκειται για τη 10η αυτοκτονία στην Κίνα από τον Ιανουάριο στους κόλπους του πρώτου κατασκευαστή ηλεκτρονικών εξαρτημάτων στον κόσμο, οι 9 από τις οποίες έγιναν στην Σεντσέν, η οποία βρίσκεται στις πύλες του Χονγκ Κονγκ.


Συνολικά 12 Κινέζοι υπάλληλοι της Hon Χάι Precision Industry, που είναι γνωστή με την ονομασία "φοξκονν", έχουν πηδήξει στο κενό από την αρχή της χρονιάς. Δύο από αυτούς τραυματίστηκαν σοβαρά.

Η εγκατάσταση της "φοξκονν" βρίσκεται στην περιοχή Σεντσέν της νότιας Κίνας και απασχολεί 400.000 εργάτες.


Η ξενάγηση του Τύπου στις εγκαταστάσεις της ήταν μία προσπάθεια της εταιρείας να αποδείξει ότι οι συνθήκες εργασίας είναι καλές και ότι δεν είναι αυτές που ευθύνονται για τις αυτοκτονίες.


Όπως αναφέρουν τα διεθνή πρακτορεία στους εξωτερικούς τοίχους των κτιρίων έχουν μπει δίχτυα για να συγκρατούν πιθανούς αυτόχειρες, ενώ περίπου 100 σύμβουλοι προετοιμάζονται για να παρέχουν υπηρεσίες.


Από την άλλη πλευρά συνδικάτα και οργανώσεις καταγγέλλουν συνθήκες "κόλασης" στην εταιρεία. Αναφέρουν ότι επικρατεί στρατιωτική πειθαρχία και ότι οι εργάτες αναγκάζονται να δουλεύουν υπό σκληρές συνθήκες.


Πάντως μετά το πρόσφατο κύμα αυτοκτονιών στη βιομηχανική μονάδα της στη νότια Κίνα, η "φοξκονν" Technology ζητά από τους υπαλλήλους της να δεσμευτούν γραπτώς ότι δεν θα αυτοκτονήσουν και θα ζητήσουν ψυχιατρική βοήθεια εάν κριθεί απαραίτητο.


Από την πλευρά της, η αμερικανική εταιρία ηλεκτρονικών υπολογιστών Dell ανακοίνωσε σήμερα πως ερευνά τις συνθήκες εργασίας στην "φοξκονν" Technology, έναν από τους προμηθευτές της στην Κίνα, μετά τα τραγικά γεγονότα."

Πηγή: ΝΕΤ105,8 ΑΠΕ


Η ιστορία επαναλαμβάνεται λοιπόν. Νέες οικονομικές  δύναμείς γεννιούνται στην Ανατολή. Οι πάνες της νηπιακής τους βιομηχανίας είναι βρώμικες, αλλά κάποια στιγμή θα ενηλικιωθούν. Για την ώρα εμείς απολαμβάνουμε καταπληκτικά βιομηχανικά προϊόντα σε πολύ χαμηλές τιμές. Για την ιστορία η φοξκον που οι εργάτες της πηδάνε από τα παράθυρα ο ένας μετά τον άλλον, προμηθεύει εξαρτήματα για το περίφημο iphone της Apple..

Πίσω από ένα πέπλο άγνοιας.

Φαντάσου ότι είσαι ένας κοινωνικός σχεδιαστής που αναλαμβάνει να σχεδιάσει μια νέα κοινωνία. Τι θα επέλεγες; Θα άφηνες τον κόσμο ως έχει; Θα τον άλλαζες; Και αν τον άλλαζες, πως ακριβώς θα τον άλλαζες; Προσοχή όμως μην βιαστείς να αποδώσεις στον εαυτό σου πολυτελείς επαύλεις, κότερα, γυναίκες (ή άντρες ή και τα δύο...), χρήμα και εξουσία, διότι για να είναι πιο δίκαιο το πείραμα, βρίσκεσαι κάτω από ένα πέπλο άγνοιας για την μελλοντική σου θέση στον κόσμο. Σχεδιάζεις από το μηδέν τον κόσμο, αλλά δεν ξέρεις ποιός είσαι , ούτε ποιός θα είσαι στον καινούριο σου κόσμο. Εντελώς τυχαία θα κατανεμηθείς κάπου στην κοινωνία που θα έχεις φτιάξεις. Αν είσαι τυχερός μπορεί να καταλήξεις μέσα ένα ακριβό ζευγάρι παπουτσιών sebago, αν είσαι άτυχος μπορεί να καταλήξεις ξυπόλητος να πλένεις τζάμια στα φανάρια. Ακόμα χειρότερα, έχεις πιθανότητα 1/5 να γεννηθείς ένας μικροτσούτσουνος κινέζος.

Η ιδέα ενός τέτοιου πειράματος σκέψης ανήκει στον John Rawls έναν από τους πιο σημαντικούς πολιτικούς φιλοσόφους του αιώνα. Σκοπός του Rawls ήταν να θεμελιώσει μια θεωρία για την κοινωνική δικαιοσύνη. Ο Rawls όχι μόνο πίστευε ότι η δικαιοσύνη έχει αξία αυτή καθαυτή, αλλά παράλληλα οι θεσμοί μιας κοινωνίας μπορούν να επιβιώσουν μόνο αν είναι αντιληπτοί από τα άτομα ως δίκαιοι: "institutions will survive only if they are perceived to be just".

Το πείραμα σκέψης που μας καλεί να πάρουμε μέρος, να φαντασιωθούμε δηλαδή πως θα ήταν μια δίκαιη κοινωνία όταν οι σχεδιαστές της λαμβάνουν αποφάσεις κάτω από ένα πέπλο άγνοιας (veil of ignorance) για την θέση τους στην κοινωνία, αποτελεί το θεμέλιο λίθο της θεωρίας του.

Το ξεχωριστό στη θεωρία του Rawls είναι ότι δεν απαιτεί οι κοινωνικοί σχεδιαστές να είναι αλτρουιστές για να φτιάξουν ένα δίκαιο κόσμο. Ακόμα και ένας κυνικός ορθολογιστής που νοιάζεται απλά για το ατομικό του συμφέρον  θα επιλέξει αρχές που ικανοποιούν τον κανόνα του maximin (μεγιστοποιήση του ελάχιστου, όπου ελάχιστο για παράδειγμα θα μπορούσε να είναι το εισόδημα, η κατανάλωση, η ευημερία κτλ.) και οδηγεί στη βελτιώση της κατάστασης των ασθενέστερων! (η λογική είναι ότι αν φοβάσαι ότι υπάρχει πιθανότητα να βρεθείς ξυπόλητος ζητιάνος σε ένα φανάρι, θα φροντίσεις να μην υπάρχουν ζητιάνοι έτσι ώστε αυτή η πιθανότητα να ισούται με μηδέν). Φυσικά, προαπαιτούμενο είναι η απόλυτη αμεροληψία (το πέπλο της άγνοιας) του σχεδιαστή. Ας δούμε ένα άλλο παράδειγμα. Αν ο σχεδιαστής γνωρίζει εκ των προτέρων ότι αν αρρωστήσει θα θεραπευτεί στα καλύτερα ιδιωτικά νοσοκομεία, τότε το πιο πιθανό είναι να έχει χεσμένη την δημόσια υγεία. Αν αντίθετα κινδύνευει να καταλήξει σε κάποιο ράντζο ενός δημόσιου νοσοκομείου, τότε μάλλον είναι πιο πιθανό να ενδιαφερθεί παραπάνω για την δημόσια υγεία.

Το Ρολσιανό πέπλο της άγνοιας έκτοτε δέχθηκε πολλές κριτικές, δεν έπαψε όμως να έχει τεράστια επίδραση τόσο στην πολιτική φιλοσοφία όσο και στα δημόσια οικονομικά, προσφέροντας  μια ορθολογική ερμηνεία των αναδιανεμητικών πολιτικών και του κοινωνικού κράτους. Η κοινωνική πολιτική, καθώς και η άμβλυνση της φτώχειας και της ανισότητας δεν είναι ανάγκη να  απορρέουν μόνο από τον αλτρουισμό μας. Αποτελούν και ορθολογική επιλογή της κοινωνίας. Το τελευταίο αυτό συμπέρασμα, κατά την γνώμη μου, εγγυάται την βιωσιμότητα των θεσμών αυτών.

Άλλο λόγος, άλλο πράξη,

Κάποτε είχαν ρωτήσει τον ηθοποιό Σπύρο Παπαδόπουλο πως συμβιβάζει την ιδιότητα του αριστερού με τις υπέρογκες αμοιβές που εισπράττει για την εκπομπή του. Η απάντηση αποστομωτική: "Αριστερός είμαι, όχι μαλάκας". Τις τελευταίες ημέρες αρνητική δημοσιότητα πήρε το γεγονός ότι η γυναίκα του Αλέξη Τσίπρα γέννησε σε πολυτελή σουίτα του Ιασώ. Φανατικός πολέμιος του ιδιωτικού επιχειρείν ο Αλέξης, αλλά προφανώς όχι όταν έχει να κάνει με την γέννηση του παιδιού του. Οι δε κυβερνήσεις της ΝΔ υποστηρικτές των αποκρατικοποιήσεων και της συρρίκνωσης του τεράστιου δημοσίου, όχι όμως όταν πρέπει να βολέψουμε στο δημόσιο ανήψια, κουμπάρους και παρατρεχάμενους. Εξίσου αστείοι οι διάφοροι εθνικόφρονες τουρκοφάγοι ελληναράδες, μόλις τους καλέσει η μαμά πατρίδα τα τηλέφωνα παίρνουν φωτιά. Διότι καλές οι παρελάσεις, οι σημαίες και οι εθνικοί ύμνοι αλλά όχι και να μας τρώνε τα κουνούπια σε κάποιο μαύρο στρατόπεδο στον Έβρο. 

Η ιδεολογία συνυπάρχει σχεδόν ταυτολογικά με την υποκρισία. Λες και το ένα παράγει το άλλο. Μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία πάνω στο ζήτημα αυτό βρήκα σε μια εργασία του αμερικάνου ακαδημαϊκου  L.Thurow, όπου ο συγγραφέας ισχυρίζεται ότι συνυπάρχουν στο άτομο δύο επίπεδα προτιμήσεων: οι ατομικές (private-personal preferences) και οι κοινωνικές (individual-societal preferences)*. Ο κάθε άνθρωπος με δεδομένο το περιβάλλον στο οποίο ανήκει, λαμβάνει τις βέλτιστες αποφάσεις, αυτό όμως δεν μπορεί και ούτε πρέπει να τον εμποδίζει να πιστεύει ότι αυτό καθαυτό το περιβάλλον δεν είναι το βέλτιστο. Για παράδειγμα, σε μια καπιταλιστική κοινωνία το βέλτιστο είναι να προσπαθείς να μεγιστοποιήσεις τον πλούτο σου, αυτό όμως δεν σε εμποδίζει να πιστεύεις ότι ένα περιβάλλον το οποίο σου ορίζει ως βέλτιστη μια τέτοια επιλογή (την μεγιστοποιήση του κέρδους) δεν είναι το ιδανικό (δεν είναι βέλτιστο).

Παρότι πρόκειται περί κομψής ερμηνείας όντως, ομολογώ ότι δεν με πείθει. Μια χαρά γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ Υπερεγώ (ηθική) και Αυτό (ορμέμφυτο), έτσι ώστε να απολαμβάνουμε την πολυτέλεια της ήσυχης συνείδησης: δεν γουστάρω μια τον βρωμοκαπιταλισμό, αλλά διάολε είναι ωραίες οι μερσεντές και οι σουίτες.

Όμως τα λόγια είναι τσάμπα, ενώ οι πράξεις κοστίζουν και ακριβώς επειδή κοστίζουν, δηλαδή συνεπάγονται θυσίες, έχουν την δυνατότητα να αλλάξουν τον κόσμο. Χέστηκε η Coca-Cola αν εσύ θα κατακεραυνώσεις τις πολυεθνικές στο επόμενο φεστιβάλ της ΚΝΕ, άπαξ και ύστερα πιείς 2-3 μαζί με το χάμπουργκερ σου. Αν την βρίσκεις με το να καταναλώνεις, σιχτιρίζοντας, τα προϊοντα τους, καθόλου δεν τους πειράζει.

*L.Thurow, (1974), "Cash versus in-kind transfers", American Economic Review.